Je hebt net een nieuw energiecontract afgesloten bij een leverancier met een vrolijk groen logo en de belofte van ‘100% duurzame stroom’. Maar ergens bekruipt je het gevoel dat je niet precies weet wat je daarmee financiert. Gaat jouw maandelijkse betaling naar nieuwe zonneparken en windturbines, of dekt het vooral een certificaat op een Noorse waterkrachtcentrale die al decennia draait? De markt voor groene stroom is vol met uitdagers als Frank Energie en Zonneplan, die klanten wegtrekken bij de grote spelers met transparante apps en dynamische tarieven. De vraag is niet of ze groen zijn op papier, maar of hun businessmodel ook echt bijdraagt aan nieuwe hernieuwbare capaciteit.
Wat ‘groene stroom’ juridisch betekent, en wat consumenten eronder verstaan
Juridisch gezien is groene stroom in Nederland en België simpel gedefinieerd: een leverancier mag die term gebruiken als hij voor elke geleverde kilowattuur een Garantie van Oorsprong (GvO) heeft ingeleverd bij de bevoegde autoriteit. Een GvO is een digitaal certificaat dat bewijst dat ergens in Europa een kilowattuur op hernieuwbare wijze is opgewekt. Dat is alles. Er staat geen eis in dat die productie nieuw is, dat jij er iets mee te maken hebt gehad, of dat het geld terugvloeit naar nieuwe capaciteit.
Consumenten denken daar doorgaans heel anders over. Uit herhaald onderzoek blijkt dat de meeste mensen bij ‘groene stroom’ associëren: windmolens die draaien dankzij hun contract, geld dat naar nieuwe duurzame projecten gaat, een directe koppeling tussen hun verbruik en schone opwek. Die kloof tussen juridische definitie en consumentenverwachting is precies het terrein waarop misleiding kan floreren, ook zonder dat een leverancier formeel liegt.
Hoe stroominkoop werkt bij challengers: handelaren, day-ahead markten en GvO’s
Een jonge leverancier als Frank Energie koopt stroom in op de Europese day-ahead markt, een groothandelsmarkt waar energie per uur verhandeld wordt voor de volgende dag. Die stroom heeft geen kleur: het is elektriciteit uit de Europese mix, bestaande uit gas, kernenergie, kolen, water en wind door elkaar. De ‘groene’ kleur wordt er daarna opgeplakt via GvO’s, die los van de fysieke stroom worden verhandeld op een aparte markt. Een GvO van Noorse waterkracht kost doorgaans minder dan een halve euro per megawattuur. Voor een gemiddeld huishouden dat 3.000 kWh per jaar verbruikt, praat je over nog geen anderhalve euro aan certificaatkosten per jaar.
Dat model is volledig legaal en wordt door grote én kleine leveranciers gebruikt. Het zegt echter niets over de fysieke stroommix die daadwerkelijk door het net stroomt als jij je waterkoker aanzet.
Wat een GvO wél bewijst en wat niet
Een GvO bewijst dat ergens in Europa, in hetzelfde kalenderjaar, een kilowattuur hernieuwbaar is opgewekt en als zodanig geregistreerd. Die Noorse waterkrachtcentrale bestaat echt. De productie is echt schoon. Maar jouw contract financiert die centrale niet: de centrale stond er al lang voor je leverancier bestond, draait ongeacht jouw contract, en de GvO-inkomsten zijn een marginale bijdrage aan de exploitatie.
Wat een GvO dus niet bewijst: dat jouw kilowattuur fysiek van die bron afkomstig is, dat er door jouw contract nieuwe hernieuwbare capaciteit is bijgekomen, of dat de transitie erdoor versnelt.
De additiviteitsvraag: de kern van het debat
Additiviteit is het begrip waar het echt om draait. De vraag is simpel: leidt jouw contract tot meer hernieuwbare energie in het systeem dan er zonder dat contract zou zijn? Bij een leverancier die uitsluitend GvO’s inkoopt van bestaande installaties is het antwoord nee. Bij een leverancier die Power Purchase Agreements (PPA’s) afsluit met nieuwe wind- of zonneparken, of die zelf investeert in projectontwikkeling, is het antwoord misschien wel ja.
PPA’s zijn langetermijncontracten waarbij een leverancier zich voor bijvoorbeeld tien tot vijftien jaar verbindt een vaste prijs te betalen voor de stroom van een specifiek nieuw park. Die prijszekerheid is vaak de financiering die een bank nodig heeft om een bouwlening te verstrekken. Dat is additiviteit in de praktijk. Maar het vereist kapitaal, risicobereidheid en schaal, kwaliteiten die niet elke challenger bezit of wil inzetten.
Vergelijking met de grootmachten: wat de cijfers zeggen
Vattenfall, Eneco en Essent publiceren jaarverslagen met concrete investeringscijfers in nieuwe hernieuwbare capaciteit. Vattenfall investeerde de afgelopen jaren structureel meerdere miljarden euro’s per jaar in wind op zee en zonne-energie, met concrete projecten als de Hollandse Kust-parken. Eneco heeft een eigen PPA-portefeuille en investeert in batterijopslag. Essent, onderdeel van RWE, koppelt zijn retailactiviteiten aan de brede hernieuwbare expansie van de moedermaatschappij.
Bij de challengers is het beeld fragmentarischer. Frank Energie publiceert geen apart duurzaamheidsverslag met investeringscijfers. Zonneplan focust op zonnepanelen als product, wat een concrete link legt met nieuwe capaciteit, maar de stroomlevering zelf is een apart traject. De beschikbare data bij de meeste jonge spelers is sober: GvO-certificering wordt vermeld, eigen opwek of PPA-volumes zelden kwantificeerbaar gepubliceerd.
Slim verdienmodel, maar waar gaat het geld naartoe?
Dynamische tarieven en app-gedreven loyaliteit zijn de kernpijlers van veel challengers. Ze verdienen aan spread en volume, houden kosten laag door geen eigen netwerk te beheren, en investeren in technologie en klantenwerving. Dat model is op zichzelf niet problematisch: lage drempels en transparante prijzen zijn ook een vorm van dienstbaarheid aan de consument.
Maar het verdienmodel biedt structureel weinig ruimte voor kapitaalintensieve investeringen in projectontwikkeling. Een challenger met 100.000 klanten en een marge van een paar euro per klant per jaar heeft simpelweg niet de balans om een windpark mede te financieren. Tenzij er een andere financier achter zit, zoals bij sommige leveranciers met een energiecoöperatie of een institutionele aandeelhouder als achtergrond.
Groenwassen of groeien: hoe je het verschil ziet
Er zijn concrete signalen die onderscheid maken tussen een leverancier die de transitie versnelt en een die er alleen van profiteert. Let op deze punten:
- Publiceert de leverancier het aandeel van stroom dat via langetermijn-PPA’s met nieuwe installaties is ingekocht, en voor welk percentage van het totale volume?
- Zijn de GvO’s afkomstig van installaties die na een bepaald jaar in gebruik zijn genomen (een signaal van ‘jongere’ hernieuwbare energie, ook wel vintage-eis)?
- Heeft de leverancier aantoonbare participaties in of contracten met specifiek benoemde projecten, met namen en locaties?
- Wordt het duurzaamheidsbeleid extern geauditeerd?
Een leverancier die al deze vragen schriftelijk en concreet kan beantwoorden, doet het structureel beter dan een die verwijst naar ‘we kopen 100% gecertificeerde groene energie in’, het zijn verschillende modellen dan bijvoorbeeld een energiegemeenschap die samen energie opwekt en beheert.
Wat de ACM en de Europese richtlijn voor groenclaims nu veranderen
Sinds begin dit jaar is de herziene Europese richtlijn voor groenclaims van kracht. Die richtlijn verbiedt vage milieuclaims die niet onderbouwd kunnen worden met concrete, verifieerbare data. ‘Duurzame energie voor een groenere toekomst’ zonder onderbouwing is in principe niet meer toegestaan. De Nederlandse toezichthouder ACM handhaaft al langer actief op misleidende duurzaamheidsclaims in energie en heeft de afgelopen jaren meerdere leveranciers aangesproken op te algemene marketingtaal.
In de praktijk betekent dit dat leveranciers nu claims als ‘100% groene stroom’ moeten kunnen onderbouwen met specificatie van herkomst, vintage van de installatie en bij voorkeur informatie over additiviteit. De handhaving is nog in opbouw, maar de juridische drempel voor vage groenclaims is duidelijk verhoogd.
De eerlijke tussenstand: wie scoort wat
Op basis van publiek beschikbare informatie scoren leveranciers als Vandebron en Greenchoice relatief beter op transparantie en additiviteit: beide publiceren informatie over specifieke producenten en hebben aantoonbare directe koppelingen met Nederlandse opwekinstallaties. Zonneplan scoort op het punt van additiviteit goed via zijn kernproduct (zonnepanelen installeren), maar de bredere stroomlevering is minder gedifferentieerd.
Frank Energie en vergelijkbare pure price-tech-spelers scoren hoog op prijstransparantie en laag op duurzaamheidstransparantie. Dat zijn verschillende dingen, en het is eerlijk om ze niet te vermengen. De grootste witte vlek is het ontbreken van publieke PPA-volumes bij vrijwel alle challengers: niemand weet hoeveel procent van hun stroominkoop via additionele langetermijncontracten loopt.
Drie vragen die elke leverancier moet kunnen beantwoorden
Als je in november 2026 een nieuw energiecontract overweegt, stel dan deze drie vragen schriftelijk aan de leverancier voor je tekent:
Stap 1. Welk percentage van de stroom die ik afneem, is gedekt door GvO’s van installaties die na 2015 in gebruik zijn genomen, en kunt u de landen van herkomst specificeren?
Stap 2. Heeft uw bedrijf langetermijn-PPA’s afgesloten met nieuwe hernieuwbare projecten, en zo ja, voor welk volume en met welke specifieke installaties?
Stap 3. Welk percentage van uw jaarlijkse omzet of marge wordt geherinvesteerd in de ontwikkeling van nieuwe hernieuwbare capaciteit, en waar is dat terug te vinden in een openbaar document?
Een leverancier die alle drie vragen concreet en schriftelijk beantwoordt, verdient meer vertrouwen dan een die verwijst naar een algemene duurzaamheidspagina. Krijg je geen antwoord, dan weet je ook iets.
Groene stroom is lang niet altijd groen in de betekenis die de meeste consumenten eraan geven. Het systeem van garanties van oorsprong regelt certificering, maar niet of jouw contract ook daadwerkelijk nieuwe duurzame energie toevoegt aan het net. Sommige jonge energieleveranciers werken serieus met stroomafnamecontracten voor nieuwe projecten en communiceren daar open over. Anderen bouwen hun merkimago op een smalle feitelijke basis. Het verschil zie je pas als je de goede vragen stelt: welk percentage van de ingekochte stroom komt uit nieuwe installaties, en zijn die contracten openbaar? De Europese richtlijn voor groenclaims geeft consumenten een concreter juridisch handvat om die vragen af te dwingen.